محمد مهدى ملايرى

110

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

نام كتاب الفرق و المعيار بين الاوغاد و الاحرار كه موضوع آن فرق ميان دونان و آزادان و معيارى براى شناخت آنان از يكديگر بوده است . از گفتهء ابن نديم در شرح حال كسروى ( على بن مهدى ) مؤلف كتاب الاعياد و النواريز كه ذكر آن گذشت چنين برمىآيد كه اين كسروى مؤدّب ( ادب‌آموز - آموزگار ) على بن هارون بوده . وى پس از وصفى كه از كسروى به اين صورت گفته كه وى مؤدّب و اديب و پرحافظه بود و به خصوص به كتاب العين ( كتاب العين تأليف خليل بن احمد ) معرفت خاص داشت ، گويد فرزندان هارون بن على نديم را ادب مىآموخت . « 1 » گرچه هارون بن على در خاندان منجم چنان كه در الفهرست آمده نام دو شخص بوده ، يكى هارون بن على بن يحيى ، پدر اين على بن هارون كه در اينجا مورد گفتگو است و ديگر پسر اين على بن هارون كه شرح‌حال او خواهد آمد ، ولى از گفتهء ابن نديم بايد چنين فهميد كه مراد همان هارون بن على بن يحيى است كه نديم خاص متوكل و چند خليفهء پس از او و محرم اسرار آنها بوده است . « 2 » بنابراين بايد اين كسروى را از معلمان همين على بن هارون شمرد و دور نيست كه تأليف كتاب النوروز و المهرجان به وسيلهء على بن هارون اثرى از تعليمات همين آموزگار باشد كه خود كتابى در همين زمينه تأليف كرده بوده است . اين توضيح هم در اينجا بايد اضافه شود كه كسروى در تاريخ فرهنگ اين دوران نام يا شهرت سه شخص است كه هرسه هم كم‌وبيش هم روزگار و در يك زمينهء فرهنگى فعال بوده‌اند . يكى همين كسروى كه نام كامل او چنان كه ذكر شد على بن مهدى بوده و با كنيهء ابو الحسين خوانده مىشده و جز كتاب الاعياد و النواريز دو كتاب ديگر هم به نامهاى كتاب الخصال و كتاب مراسلات الاخوان و محاورات « 3 » الخلّان » به نام او نوشته‌اند .

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 150 . ( 2 ) . در چاپ تجدد ، هارون بن على ( بن يحيى ) النديم آمده و آنچه در بين الهلالين است از نسخهء خطى معروف به نسخه « چستربيتى » است . ( 3 ) . الفهرست ، ص 150 ، اين كلمه در چاپ فلوگل « مجايات » چاپ شده و در نسخه -